Buy website traffic cheap

Rembrandt als regisseur in de schijnwerpers

Rembrandt was een  meesterlijke verhalenverteller, niet in woorden maar in beeld. Hiervoor gebruikte hij technieken die ook in het theater werden ingezet, zoals gezichtsuitdrukkingen, gebaren, belichting, kostuums en attributen. En hij ging  op zoek naar het moment waarop de spanning te snijden  is — de ultieme suspense. In de tentoonstelling Regie: Rembrandt wordt  voor het eerst Rembrandts rol als regisseur van zijn kunstwerken in de schijnwerpers gezet. En wordt duidelijk hoe  17de-eeuwse schilders en theatermakers elkaar inspireerden.

Regie: Rembrandt vertelt  het verhaal  van Rembrandt en het theater in Amsterdam dat  in zijn tijd opkwam. We gaan onder meer  met  hem  mee  langs  zijn observaties van (straat)theater. Daarna keren  we terug naar Rembrandts atelier,  om te onderzoeken welke regietechnieken hij gebruikte bij het verbeelden van zijn eigen verhalende voorstellingen.

Regie: Rembrandt is te zien van 2 maart t/m 26 mei in Museum Rembrandthuis.

Zeven regietechnieken


Rembrandt, Zelfportret, studie van verbazing, 1630.  Ets, Museum Rembrandthuis, Amsterdam

Net als theaterregisseurs zette Rembrandt alle elementen in zijn kunstwerken naar zijn hand, met  als doel  een verhaal zo meeslepend en overtuigend mogelijk  te verbeelden. De belangrijkste regietechnieken waren:
•    De keuze  van het moment
•    Handgebaren
•    Gezichtsuitdrukkingen

•    Attributen en kostuums
•    Houdingen
•    Belichting
•    Compositie

Om gezichtsuitdrukkingen te oefenen, ging  Rembrandt voor de spiegel zitten en maakte hij dit soort  etsen.

Het schandaal


Rembrandt, Suzanna, 1636.  Olieverf op paneel, Mauritshuis, Den Haag

De Bijbelse Suzanna  staat  op het punt  om te gaan baden. Twee machtige mannen, ouderlingen, beloeren haar vanuit de bosjes. Ze fluisteren  haar toe  dat  ze seks met haar willen. Suzanna  schrikt. Rembrandt laat hier de ‘peripetie’ zien, de grote wending in het verhaal  en daarmee het meest beladen moment, hier letterlijk zien: de draaiing van Suzanna’s lichaam  weerspiegelt het omslagmoment in het verhaal.  Haar blik kruist de onze. Daarmee betrekt Rembrandt ons in haar lot. Een meesterlijke regie, want ongemakkelijker dan  dit wordt het bijna niet.


Vreselijke leugen


Rembrandt, De vrouw van Potifar beschuldigt Jozef, 1655.  Olieverf op doek, Staatliche Museen zu Berlin, Gemäldegalerie, Berlijn

Dit schilderij – dat  een  bijbels  verhaal  verbeeldt – gaat over een  vreselijke leugen. Rechts staat  Potifar, hoveling van de farao. Hij hoort  hoe  zijn vrouw verklaart  dat  ze bijna is verkracht  door  Jozef.  Maar in werkelijkheid  was zijzelf de dader. De schok op het gezicht van Jozef  (links in de schaduw) spreekt boekdelen.

In het Bijbelverhaal komt Jozef  helemaal niet voor in deze scène. Maar in zijn regie  voegde Rembrandt hem  toe  om duidelijk te maken  dat  hier groot onrecht plaatsvindt.

Dit schilderij maakte Rembrandt in het Rembrandthuis en komt na bijna 400 jaar weer terug  naar de plek waar het is gemaakt.


De perfecte tulband


Rembrandt, Studie van een  oude man met  tulband, 1626/27. Olieverf op panel, The Kremer Collection, Amsterdam.

Volgens  meerdere leerlingen van Rembrandt kon hij wel twee  dagen doen over het opbinden van een  tulband. Hij nam blijkbaar  de tijd om kostuumonderdelen goed in elkaar te zetten, voordat hij ging  tekenen of schilderen. Deze studie van een  oude man zal waarschijnlijk net zo aandachtig zijn voorbereid. Rembrandt maakte dit schilderij als voorstudie voor de hogepriesters op zijn schilderij van de berouwvolle Judas, dat  zich bevindt in
de collectie van het Mulgrave  Castle,  UK. Hij wilde precies weten hoe  het licht van achteren op een mannenhoofd met  een  tulband valt.


Vier verhalen in één


Rembrandt, Christus predikend (‘De Honderdguldenprent’) (detail), ca. 1648.  Ets, Museum Rembrandthuis, Amsterdam

Meestal laten  kunstwerken één  moment zien, één  scène. Net als in het theater, waar eenheid van tijd, plaats en handeling een  gouden regel  is. Maar Rembrandt brengt in deze ets vier momenten uit één  Bijbelverhaal bij elkaar, alsof ze tegelijkertijd plaatsvonden. Hij regisseerde de menigte in fraaie ‘troeping’ (groepjes) en met  ‘sprong’ (variatie in hoogte). En hij bracht volop ‘verscheydenheydt’ (variatie) aan in de personages. De voorstelling heeft  bovendien iets theatraals. En doet denken aan de ‘vertoningen’ (tableaux vivants), die zo populair waren  in de Schouwburg.


Kwakzalver op straat



















Rembrandt, Een kwakzalver  op een  podium voor een  bord,  met  een  papegaai op zijn schouder, ca. 1636.  Tekening, Albertina, Wenen

In Rembrandts Amsterdam kon je verschillende vormen van theater beleven op straat. Vooral de jaarlijkse herfstkermis bood veel vermaak, met  muzikanten, kwakzalvers en reizende theatergezelschappen.

Rembrandt tekende veel in de buurt.  Hij zag de kwakzalver waarschijnlijk gewoon op straat  en heeft  toen deze tekening van hem  gemaakt. Uit de losse  pols. De kwakzalver staat  op een  verhoogd podium en heeft  een zelfverzekerde houding aangenomen. Rembrandt wist
hier het onzichtbare weer te geven: het gesproken woord. De geopende mond en uitgestoken arm van de
kwakzalver geven aan dat  hij midden in zijn onzinverhaal zit.


Mannen spelen vrouwen


Rembrandt, Studie van een  acteur in een  vrouwenrol (Badeloch?), ca. 1636/39. Tekening, Museum der Bildenden Künste,  Leipzig

Op 3 januari 1638 opende in Amsterdam de eerste schouwburg van Nederland. Vanaf dit moment kon vrijwel elke Amsterdammer, tegen betaling, naar het theater. Maar liefst twee  keer per week, op maandag en donderdag.

Het eerste stuk dat  werd opgevoerd in de Schouwburg was de Gysbrecht van Aemstel van Joost van den  Vondel. Rembrandt zat ook in het publiek. Hij tekende dit vrouwelijke personage in actie,  en misschien is het wel Badeloch. Maar dan  door  een  mannelijke acteur gespeeld. Vrouwen mochten tot 1655 niet op het toneel staan. Wellicht draagt de acteur handschoenen om zijn mannelijke handen te camoufleren?


Acteur en herbergier


Rembrandt, Acteur  Willem  Ruyter in een  boerenrol, met  een  studie van zijn gezicht en een  personage met  een  bierkan,  ca. 1638.  Tekening, Victoria and Albert Museum, Londen

Rembrandt bezocht de Amsterdamse Schouwburg. Bewijs hiervoor  zijn tekeningen die hij maakte ‘naer het leven’, dus op basis van zijn eigen observaties. Hij zoomde daarbij  vooral in op de acteurs. Eén acteur tekende hij zelfs meerdere malen:  Willem Ruyter.

Willem Ruyter was een  indrukwekkende verschijning. Met zijn krachtige uitstraling was hij in zijn eentje podiumvullend. Hij was de sterspeler van de nieuwe Schouwburg. Hij ontving  anderhalve gulden per voorstelling; relatief  veel, maar niet genoeg om van rond te komen. Naast  ‘speelder’ verdiende Ruyter dan  ook bij als herbergier.


De gierigaard Pantalone


Rembrandt, Acteur  in de rol van Pantalone, ca. 1636.  Tekening, Hamburger Kunsthalle, Hamburg

Pantalone, een  beroemd Italiaans theaterpersonage, is een enigszins  gefrustreerd type  dat  denkt alles te kunnen kopen met  geld. Maar hij is ook een  gierigaard, die alleen geld  uitgeeft als het echt  moet. Waarschijnlijk vond Rembrandt Pantalone grappig en interessant vanwege zijn kostuum en attributen, maar ook vanwege zijn maniertjes.

Pantalone is dan  wel een  oude man, toch  loopt hij in rap tempo en praat hij druk gebarend. De enige manier  om zijn handen onder controle te houden, is door  ze op zijn rug te houden. En dat  is precies wat Rembrandt hier laat zien: zijn Pantalone gebaart met  de ene  hand  en houdt de andere op de rug.



Acteer zelf & slow watching



Wat Rembrandt deed, doen wij nu ook. Iedereen is op sociale  media bezig  met  foto’s en video’s. Je bepaalt een moment, hoe  je kijkt, of je een  gebaar maakt  en welke kleding  je aan hebt. En je maakt  een  compositie, al is het maar door  een  achtergrond te kiezen.  Het is allemaal visuele storytelling. En jij bent de regisseur.

In de tentoonstelling zijn verschillende interactieve plekken waar bezoekers de kans krijgen om zelf aan de slag te gaan, te acteren en te leren  van Rembrandt.

Daarnaast zijn er bij verschillende kunstwerken een  slow watching multimediatour waar de bezoeker wordt begeleid in het kijken naar Rembrandts zorgvuldige regie – als een  soort  guided meditation.