Door Esther Raatgers

“Verlies niet de moed”  was één van de vele oorlogsdocumentaires die op 4 mei jl. op televisie werd uitgezonden. ’s Avonds 11 uur is mijns inziens een wat ondankbaar tijdstip voor een televisiedocument, waarin het oorlogsverhaal van Neerlands tekstschrijver Eli Asser door zijn dochter op film is vastgelegd. Hella de Jonge, kunstenares, muzikante en vrouw en rechterhand van Freek de Jonge heeft de afgelopen vier jaar gewerkt aan deze aangrijpende en onthullende documentaire.

In het kader van Cinema Theater Amsterdam staat op 12 mei de vertoning van ‘Verlies niet de moed’ geprogrammeerd, met een voorwoord van Hella de Jonge en een Q&A na afloop van de film, waarbij Freek de Jonge haar zal assisteren en voor de muzikale omlijsting zal zorgen.

 Ondanks het feit dat Hella de Jonge vrijwel alle kansen heeft gehad om zich op het creatieve vlak te ontwikkelen, heeft bij haar altijd het gevoel geknaagd dat ze niet nader tot haar vader en moeder kwam. Vader Eli Asser en zijn vrouw Eva Croiset vormden een ondoordringbare tweeëenheid, met een groot geheim. Beiden hadden ze de Tweede Wereldoorlog overleefd en als Hella ernaar vroeg, scheepten ze haar af met de woorden: ‘We werden de oorlog ingestuurd met 2½ gulden en met dat bedrag kwamen we ook de oorlog weer uit.’ 

En wat er in die oorlogstijd precies was voorgevallen, werd afgedaan met oppervlakkige flarden van verhalen. Toen Eli Asser in 2010 naar een kleiner appartement verhuisde, sommeerde hij Hella om een groot deel van zijn spullen weg te halen. ‘Anders gooi ik die rotzooi onmiddellijk weg.’ Maar tussen die rotzooi zat een doos, die door wijlen tante Ro met zorg was samengesteld. Familiealbums, formulieren en voorwerpen van voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog onthulden plotseling de familiegeschiedenis van de familie van Eva Croiset. Zij bleek, samen met tante Ro, de enige overlevende van de hele familie Miller.

In ‘Verlies niet de moed’ worden alle details over tante Ro, Eva Croiset en Eli Asser op een aangrijpende en boeiende wijze getoond. Als documentairemaakster mag je je in je handen knijpen dat er zoveel voorgenomen beelden als rake en emotionele momenten kunnen worden vastgelegd. De documentaire kijkt als een spannend jongensboek en vormt een waardevol monument voor Eli Asser.

Het eerste deel van de film handelt vooral over de familie van Eva, maar in het tweede deel lijkt Eli Asser pas het achterste van zijn tong te laten zien. Hij gaat terug naar de Joodse Buurt, waar hij door een soldaat van een razzia werd weggedreven. Hij vertelt over zijn baan bij de Joodsche Raad en hoe de connecties die hij daar had, hem in het Krankzinnigengesticht ‘Het Apeldoornsche Bosch’ lieten onderduiken. Eli Asser heeft mazzel gehad, maar ook de verstandigste keuzes gemaakt. Dat hij daar, tot op de dag van de opnames (en waarschijnlijk ook wel daarna) aan twijfelt en het zichzelf kwalijk neemt, dat hij noch met zijn familie noch met de afgevoerden van het krankzinnigengesticht is meegegaan, maakt hem kwetsbaar en edelmoedig.

Hella de Jonge duikt in de documentaire in vrijwel elke scène op, waarin ze niet alleen als de interviewster, maar ook als kritische, bozige dochter fungeert. De stappen die vader en dochter in de documentaire zetten, laten ook in haar hun sporen na. Dat maakt ‘Verlies niet de moed’ tot een prachtig verhaal over twee mensen die veel voor de Nederlandse theater- en televisiewereld hebben beleefd.