In 1982 debuteerde Arie Cupé in het liedjesprogramma 'Van Oklahoma tot Anatevka' en sindsdien heeft hij in vele voorstellingen acte de présence gegeven. De meeste recente voorstellingen waar Arie Cupé in te zien was waren “De Jantjes” en “Harrie let op de kleintjes” In de columns die Arie Cupé maandelijks voor ons zal schrijven, neemt hij je mee naar zijn rijke en persoonlijke theaterverleden.

Natuurlijk had ik wel eens van Mata Hari gehoord. Toen ik een jaar of twaalf was stond ik in het wassenbeeldenmuseum, toen nog gevestigd in de Kalverstraat in Amsterdam, ineens tegenover deze dame. Een dure pop zal het geweest zijn, want door haar schaarse kledij was er veel huid te zien en daar was natuurlijk veel was voor nodig. Halverwege de zeventiger jaren las ik het boek van Sam Waagenaar over Mata Hari of Margaretha Zelle, zoals ze eigenlijk heette. En in 1980 zag ik de vierdelige tv-serie over onze spionne met Josine van Dalsum in de titelrol.

Dus toen ik in 1990 gevraagd werd om auditie te komen doen voor de musical ‘Mata Hari’ (‘oog van de dag’) vond ik dat wel een spannend plan. Ik werd aangenomen en zo stond voor mij seizoen 1990/1991 geheel in het teken van deze wonderlijke dame. Ik speelde o.a. de schilder Piet van der Hem.

20200228 Mata Hari 01
De aanleiding voor het uitbrengen van deze musical-produktie was het Frysk Festival 1990. Mata Hari kwam namelijk uit Leeuwarden. Rients Gratama werd als tekstschrijver aangetrokken en de muziek zou worden gecomponeerd door Peter Sijbenga en Addy Scheele. Er zou een versie geschreven worden in de Friese taal én het script zou tevens in het Nederlands gemaakt worden. Het plan was de musical eerst een maand in het Fries te spelen en daarna een tournee door heel Nederland te maken in het Nederlands. Nou! Dát was wel een hele uitdaging.

Ik sprak natuurlijk geen létter Fries. Maar ik was niet de enige: we hadden een regisseur die oorspronkelijk Duits was en al jaren in Antwerpen woonde en werkte en dus Vlaams sprak, Horst Mentzel. Ik had al bij twee musicals met hem gewerkt ‘Madame Arthur’ en ‘Max Havelaar’, beide van Brink/Sanders/Bokkinga. Ik vond het een fijne regisseur. De choreograaf was de Engelsman Adam Richens. Het orkest stond onder leiding van de Amerikaan Alan Evans. De kostuums waren ontworpen door Ber van Hirtum. Deze mensen beheersten dus geen van allen de Friese taal. En in de cast van 13 spelers waren er drie die Fries konden spreken. De anderen dus niet. Ik weet niet of u op de hoogte bent van de Friese taal, maar dat is voor niet-Friezen heus een ingewikkelde kwestie.

Rients Gratama had bandjes ingesproken met de scènes en de liedjes, voor de uitspraak. De zomer voorafgaande aan de repetities sloot ik me op met die cassettes. Mijn Martin zei in die periode ‘we gaan niet op vakantie, we blijven lekker in Amsterdam, want jij zit anders toch de hele tijd naar die bandjes te luisteren’. En dat zou ook zo geweest zijn, ja. Wát een klus! En wat heb ik toch een man die alles zo goed begrijpt!

Toen de repetities begonnen was daar natuurlijk eerst de lezing. In het Fries dus. Je kon precies horen wie die cassettes wel of niet hadden beluisterd. Die lieve Suzan Heyne en Wilma Hoornstra keken als bange konijntjes op een spoor waarop een trein aan komt denderen het script in. En elke keer als zij tekst hadden kwam daar een heel eigenaardig geluid uit. Het leek in het geheel niet op de woordjes op de bandjes. Hadden ze gewoon nooit gehoord. Het leuke is dat zij na één week alles al in de Friese tekst foutloos uitspraken en zongen, dat dan weer wel. Die talentvolle schatten!

20200228 Arie als mata hari

De strenge, maar rechtvaardige, Alan Evans ramde bij ons de meerstemmige partijen in het hoofd. Hele moeilijke muzikale lijnen, maar oefening baart kunst. Zoals bij elke musical moesten we natuurlijk de tekst, de dansjes, de mise en scène, alles uit het hoofd leren. En vanwege die taal was het nog veel meer stampen en huiswerk maken, ’s avonds. Maar het lukte! Daar gingen we! We werden ook nog twee weken voor de eerste tryout opgesloten in een soort hotelcomplex in Kortehemmen, in de buurt van Drachten waar we de show monteerden.

Dat hotel was geheel leeg, enkel wij logeerden er met heel af en toe een paar anderen. Maar personeel, nog nooit gezien. Wat we ’s avonds en ’s nachts opdronken moesten we zelf bijhouden, op een papiertje schrijven en het geld erbij leggen. Dat deden we keurig. Maar het was wat eigenaardig allemaal. Féésten hebben we gehad! Ikzelf heb op zo’n nacht nog Mata Hari’s Dans Van De Zeven Sluiers uitgevoerd. Bovenop een tafel. Zeven theedoeken, bevestigd in m’n spijkerbroek, fungeerden als sluiers. Ik geef maar even de sfeer aan van die avonden/nachten.

En toen de première in De Lawei te Drachten. Dat ging allemaal goed, gelukkig! En een maand lang speelden we door heel Friesland deze musical. Maar tijdens dat spelen repeteerden wij in Amsterdam de Nederlandstalige versie. Dat was ook niet eenvoudig. De scènes waren letterlijk vertaald, maar bij de liedjes verschoven zinnen wel eens naar een andere plek vanwege het rijm. Zeer ingewikkeld allemaal. Overdag de musical in het Nederlands acteren en zingen en ’s avonds dan weer in het Fries spelen in het theater. Maar ook dát overleefden we. De hele cast van de Friese versie speelde en zong dus ook in het Nederlands. Alleen de rol van Mata Hari zelf werd in de Nederlandse versie overgenomen. Froukje Schaaf speelde de Friese Mata en Janke Dekker kwam er in de Nederlandse versie bij om de rol van Mata Hari te spelen. Froukje bleef wel, maar speelde in de Nederlandse show dus allerlei verschillende rollen.

20200228 janke en tom
Vér in de Nederlandse tournee heb ik me nog wel eens vergist, dan zei ik in plaats van ‘de man van Mata heeft dienst’ ineens ‘de man van Mata heeft tsjinst’. Dat leek dan ineens op een vreemde ziekte. Het was een moeizame tournee qua bezoekers, maar wij hadden het als cast, orkest en crew héél erg leuk. Nog steeds ben ik met velen uit deze musical bevriend. Maar ja, de produktie stormde dus wel op een faillissement af. Doordat de AVRO-televisie de show voor tv opnam, konden we de tournee gelukkig wel helemaal afmaken. En begin maart 1991 speelden we de uiteindelijk laatste voorstelling. Zoals ik al zei, we hadden het fijn gehad met elkaar. We zongen en speelden met veel plezier over deze mysterieuze Mata Hari, uit het begin van de vorige eeuw.

In mijn beleving werd het seizoen Mata Hari pas ècht in mei feestelijk afgesloten met het sluiten van het huwelijk van Janke Dekker met haar Tom Egbers.
Dag musical! Dag Mata Hari! Dag oog van de dag!

We gebruiken cookies om content en advertenties te personaliseren, om functies voor social media te bieden en om ons websiteverkeer te analyseren. Ook delen we informatie over uw gebruik van onze site met onze partners voor social media, adverteren en analyse. Deze partners kunnen deze gegevens combineren met andere informatie die u aan ze heeft verstrekt of die ze hebben verzameld op basis van uw gebruik van hun services. To find out more about the cookies we use and how to delete them, see our privacy policy.

  I accept cookies from this site.
EU Cookie Directive Module Information